Jak usprawnić system edukacji?

Właściwie jest to pytanie retoryczne. Chodzi bardziej o dostosowanie, nie do końca już funkcjonalnego systemu edukacji, do dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Bierność kontra dynamika?

Ta antyteza pokazuje, że system nie nadąża nad zmiennością rzeczywistości, w której trudno już jednoznacznie oddzielić "wirtual" od "realu" – i właściwie nie ma potrzeby, żeby te porządki sobie przeciwstawiać, gdy – przy obraniu odpowiedniego kierunku zmian – mogą nawzajem stymulować swój rozwój, tworząc podwaliny kolejnych zmian.

Jeśli dokonamy chociażby pobieżnej analizy obecnie obowiązujących systemów szkolnych, nie da się nie zauważyć, że niebezpiecznie kierują się (w swojej bierności) do problemu systemowego właśnie – funkcjonalnego (wtórnego) analfabetyzmu.

Czy jest to zbyt daleko idące porównanie? Być może – jedno jest jednak pewne – systemy te nie nadążają nad dynamiką zmian w realnym (i wirtualnym) świecie.

Są co prawda solidne, oparte na sprawdzonych (może aż za bardzo) wzorcach, które przyczyniały się do budowy potęgi niektórych państw – na tle pozostałych na pewno wyróżnia się byłe Imperium Brytyjskie (dzisiejsza popularność języka angielskiego oczywiście nie bierze się znikąd).

Jednak wzorce, na których bazowały programy edukacyjne, dydaktyka i wychowanie (kindersztuba) i które w znacznym stopniu kształtowały przewagę materialną i duchową byłych imperiów, dziś nie tyle – nie sprawdzają się – co powinny zostać "przetłumaczone" na współczesny, bardziej "cyfrowy" język.

Język, który może dać edukacji o wiele większe szanse, niż do tej pory. Jakie? Przede wszystkim – powszechnej dostępności do jej "zasobów" – niezależnie od wielu czynników, takich np. jak: wiek, czy "miejsce na mapie".

Internet w roli szkoły?

O ile jeszcze kilkanaście lat temu taka opcja wydawać się mogła jeszcze nieco futurologiczna – teraz, wykonany kilka lat temu, znany dziś powszechnie, eksperyment autorstwa prof. Sugaty Mitry – "Hole-in-the-Wall", a raczej jego efekty, nikogo specjalnie nie dziwią.

Wystarczyło w jednej z dziur w odrapanej ścianie budynku w biednej dzielnicy New Delhi umieścić komputer (podłączony do Internetu), by zaciekawić tym nowoczesnym "oknem na świat" okoliczne dzieci. Okazało się, że bez żadnego "tutorialu", zupełnie samodzielnie, poradziły sobie, dobrze się przy tym bawiąc, z obsługą komputera i przede wszystkim "obsługą" informacji płynących z sieci. Co więcej, dzieci lepiej orientujące się w tym nowym dla nich "świecie", potrafiły swoją wiedzę przekazywać innym.

Ten z pozoru prosty eksperyment przypomniał wielu ekspertom ze świata edukacji (cierpiącego od dłuższego czasu na postępującą rutynę) o samej istocie edukacji, jako procesie.

Na czym powinien się on opierać i bez czego nigdy nie stworzy żadnego sukcesu, ani indywidualnego, ani społecznego?

Uczenie się jest wypadkową kilku niezbędnych czynników, m.in.: inspiracji, motywacji, kreatywności i otwartości umysłu (co jest cechą immanentną młodego człowieka, a największym grzechem współczesnego systemu edukacyjnego jest… systemowe właśnie – "wygaszanie" zapału do naturalnego poznawania, poprzez wtłaczanie w zbyt ciasne i nietwórcze schematy).

Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów takich de facto antyedukacyjnych działań, jest krytykowana coraz bardziej "testomania" w polskich szkołach.

Trudno nie zgodzić się z prof. S. Mitrą, który dzięki przeprowadzonym eksperymentom udowodnił, że jego pomysły w zakresie reorganizacji – po pierwsze – sposobu myślenia na temat samej istoty edukacji, po drugie – zrewolucjonizowania systemu (poprzez wprowadzenie szkoły w "chmurze") nie są fantasmagoriami.

Można z całym prawdopodobieństwem założyć, że "cloud computing", bez którego nie wyobrażamy sobie już efektywnego funkcjonowania w różnych obszarach życia zawodowego, rzeczywiście – zacznie coraz bardziej kształtować nowoczesne systemy edukacyjne, a nawet w pewnym sensie – zdefiniuje je na nowo.

Jak miałaby zatem wyglądać taka "szkoła w chmurze"?

Internet to największa, jaką do tej pory "udostępniła" ludzkość, baza powszechnie dostępnej wiedzy i informacji. Dzięki niej możemy podejmować naukę samodzielnie (w o wiele większym zakresie niż mogło to mieć miejsce przed erą Internetu).

System, w takim nowym układzie, miałby za zadanie dostarczać odpowiednich narzędzi (optymalna sytuacja to zaopatrzenie jak największej liczby dzieci w komputery z dostępem do Internetu) oraz… kształtowanych przez wieki i zarazem dostosowanych do współczesności, wzorców edukacyjnych (kreatywności, dociekliwości, motywacji i współpracy).

Taki model – demokratyczny i powszechny – staje się coraz bardziej realny.

Jedynym ograniczeniem, które może zmniejszyć dynamikę postępującego już procesu, w kierunku przedstawionym m.in. przez prof. Mitrę, jest sfera mentalna: decydentów i grup społecznych – beneficjentów obecnego systemu oraz osób sceptycznie podchodzących do wszelkiego rodzaju zmian, szczególnie tych o charakterze rewolucyjnym.

Artykuł powstał we współpracy z TEB Edukacja